Kaynak : Selim KILIÇ
Tüketiciler çoğu zaman fark etmese de perakende sektörünün perde arkasında yıpratıcı bir rekabet, milyarlarca liralık bütçeler ve keskin stratejik hamleler vardır. Türkiye’nin en büyük gıda perakendecileri, pazar paylarını büyütmek ve müşteri sadakatini artırmak için her gün kıyasıya bir mücadele yürütmektedir. Peki bu yarışın kazananları kimler ? Kimler geride kalıyor? Ve rakamlar bize ilk bakışta göremediğimiz hangi gerçekleri anlatıyor?
Bu yazıda, Türkiye’nin halka açık gıda perakende zincirlerinin 2024 ve 2025 yıllarının ilk 9 ayına ait ciro,mağaza sayısı,karlılık ve mağaza başı ciro performanslarını karşılaştıran kapsamlı bir analizi ele alıyoruz. İncelemeye Borsa’ya açık olan BİM, Migros, Şok, CarrefourSA, Mopaş ve Kim Market zincirlerinin sonuçları dahil edilmiştir. Analizde kullandığımız veriler market zincirlerinin kurumsal sayfalarında kamuya açıkladıkları bilgilerle derlenmiştir. Sektörün en önemli oyuncularından biri olan A101 halka açık bir şirket olmadığı ve finansal verileri kamuya açıklamadığı için analize dahil edilememiştir.
Yüksek enflasyon ortamında finansal verilerin doğru yorumlanabilmesi için aşağıda sıklıkla bahsedeceğimiz TMS 29’un ne anlama geldiğini tanımlamak gerekir. Çünkü perakende sektöründe görülen hızlı ciro artışları çoğu zaman işletmelerin gerçek performansını gizleyerek yanılmalara sebep olabilmektedir. Bu analizimizde hem TMS 29 Hariç (nominal) hem de TMS 29 Dahil (reel) veriler birlikte değerlendirilmiştir. TMS 29 Hariç veriler, şirketlerin enflasyondan arındırılmamış, “ham” satış ve karlılık rakamlarını ifade eder. Bu veriler fiyat artışlarının etkisini içerdiği için işletmenin gerçek performansını olduğundan daha yüksek gösterir. Örneğin nominal olarak % 50 ciro artışı açıklayan bir işletme, aynı dönemde gıda enflasyonu % 60 ise gerçekte reel olarak (-% 10 ) küçülmüş demektir. TMS 29 Dahil veriler, finansal tabloların paranın satın alma gücündeki değişime göre düzeltilmiş halidir. Rakamlardaki enflasyon etkisi temizlendiği için gerçek hacim büyümesi, reel karlılık, sermaye yapısındaki erime ve şirketin sürdürülebilir performansı objektif şekilde görünür. Bu nedenle yüksek enflasyon dönemlerinde reel analiz, nominal analizden çok daha gerçekçidir.
Perakende Sektörü İçin TMS 29 hayati önem taşır. Çünkü perakende sektörü fiyat artışlarından en hızlı etkilenen sektördür, nominal cirolar kolayca şişer. LFL büyümesi, mağaza verimliliği, kategori ve fiyatlama analizleri reel verilere dayanmadan sağlıklı yapılamaz. Enflasyonist dönemlerde açıklanan nominal karlar çoğu zaman sermayeyi korumaz. TMS 29 bu erimeyi görünür kılar.
Bu sebeple TMS 29 hesaplaması verileri analiz ederken nominal ve reel büyüme, verimlilik ve karlılık arasındaki farkı doğru anlamamızı sağlar.
Bu açıklamayı yaptıktan sonra artık sektörümüzdeki halka açık ana oyuncuların performanslarını ölçek, verimlilik ve reel büyüme üzerinden detaylı bir şekilde inceleyebiliriz.
Türkiye Gıda perakende pazarında 2025 yılının ilk dokuz ayına ait rakamların gösterdiği sonuçlara bakılırsa BİM, rakiplerine karşı ezici bir üstünlük kurarak, pazarın tartışmasız lideri konumundadır. BİM’in bu dönemdeki nominal (TMS 29 Hariç) cirosu 472.056 Milyon TL iken en yakın rakibi Migros’un (TMS 29 Hariç) cirosu 270.809 Milyon TL’dir. BİM, en yakın rakibi Migros’u 200 milyar TL’nin üzerinde bir farkla geride bırakarak, tartışmasız bir şekilde pazara hakimiyetini gözler önüne sermektedir. 2025 yılı itibarıyla 12.500 ‘den fazla mağaza sayısına ulaşan BİM, 13.500’den fazla şubesi bulunan A101’den sonra Türkiye’nin en yaygın ikinci zinciri olarak hemen hemen her noktada tüketiciye ulaşabilmektedir. 2025’in ilk 9 ayında 616 yeni mağaza açarak şube sayısını % 5 artırarak pazar payını artırma stratejisini kararlılıkla sürdürmektedir. Bu sonuçlar, modern FMCG pazarında Migros’un cirosal olarak %16,8 payına karşın BİM’in %29,28 gibi belirgin bir üstünlüğe sahip olduğunu açık şekilde ortaya koyuyor. BİM’in pazardaki bu mutlak liderliği, ona operasyonel bir güç verse de rekabet sadece büyüklükten ibaret değildir. Operasyonel verimlilik kritik başarı faktörü olarak öne çıkmaktadır.
Ciro büyüklüğü ve mağaza sayısı gibi metriklerin dışında, bir perakendecinin operasyonel mükemmelliğini yansıtan en önemli göstergelerden biri mağaza başına düşen verimliliktir. Sektörün daha küçük bir oyuncusu olan MOPAŞ, bu alanda şaşırtıcı bir başarıya imza atmıştır. MOPAŞ 130 mağazası ve 11.791 milyon TL’lik (TMS 29 Hariç) cirosuyla BİM ve Migros gibi devlerin gölgesinde kalsa da mağaza başına verimlilikte tüm rakiplerini geride bırakmıştır.
MOPAŞ, mağaza başına günlük 335.930 TL ciro üreterek bu alanda sektör lideri olmayı başarmıştır. Mopaş’ın mağaza başı günlük cirosu, Migros’un (Mjet şubelerinin etkisiyle) 268.899 TL ve pazar lideri BİM’in 123.646 TL’lik performansının oldukça üzerindedir.
MOPAŞ’ın bu yüksek verimliliğin potansiyel nedenleri arasında doğru lokasyon seçimi, müşteri segmentine uygun mağaza formatı, sadık ve güçlü bir müşteri kitlesi ve yüksek marjlı ürün kategorilerine odaklanma gibi faktörlerin olduğu söylenebilir.
Şimdi de şirketlerin enflasyon karşısındaki organik büyüme performansını ve reel gücünü inceleyelim.
Bir perakendecinin gerçek performansını ölçmedeki en önemli metriklerden biri LFL (Like-for-Like) büyümedir. Bu metrik, aynı dönemde faaliyet göstermiş olan mağazalardaki satış artışını ölçerek şirketin , enflasyon artışına göre gerçek performansını görmemize yardımcı olur.2025’in ilk dokuz ayında TMS 29 Hariç Migros (%38,82), MOPAŞ (%38,07), BİM (%31,91)’lik büyüme oranları ile güçlü LFL büyüme gerçekleştirmişlerdir. Ancak bu oranları enflasyonla karşılaştırdığımızda tablo daha net hale gelmektedir. Aynı dönemdeki TÜİK “Gıda ve Alkolsüz İçecek” enflasyonu olan % 34,87 ve sektörün nabzını tutan Bimflasyon verileri (Q1 %36 – Q2 %31 ve Q3 %29) ile karşılaştırdığımızda büyüme rakamlarının göründüğü kadar yüksek olmadığı fark edilmektedir. Bu durum, işletmelerin LFL büyümelerinin büyük ölçüde fiyat artışlarından kaynaklandığını ve reel anlamda hacim bazlı sınırlı bir büyüme yaşadıklarını göstermektedir.Enflasyon etkisinden arındırılmış TMS 29 Dahil (reel) büyüme oranları, şirketlerin gerçek performansını en net şekilde ortaya koymaktadır. 2025 yılı ilk 9 aylık dönemde reel olarak Kim Market %13,13 , Migros %7,2, BİM %4,69, Mopaş % 4,8 ŞOK % 4,34 büyümüştür.
Marketlerin reel büyüme performanslarını değerlendirdikten sonra, gerçekleşen karlılıkları BİM örneği üzerinden derinlemesine inceleyelim.
Yüksek enflasyon ortamlarında ciro artışı her zaman gerçek anlamda karlılık artışı anlamına gelmez. Bir şirketin finansal sağlığının en güvenilir göstergesi, nominal kardan çok enflasyon karşısında erimeyen reel karlılıktır. 2024–2025 dönemi sonuçları, bu farkı özellikle BİM ve Migros özelinde çok net şekilde ortaya koymaktadır.
BİM’in ilk 9 aylık nominal net karı 2024’te 14.020 milyon TL iken 2025’te 18.751 milyon TL’ye yükselmesine rağmen ,net kar marjı % 4,24’ten %3,99’a gerilemiştir. Bu durum, operasyonel maliyetlerin nominal karlılığı baskıladığını göstermektedir.
Reel sonuçlarda (TMS 29 Dahil) tablo çok daha çarpıcıdır. BİM’in reel net karı 2024’te 18.467 milyon TL iken 2025’te 11.253 milyon TL’ye gerilemiş, reel net kar marjı %3,8’den %2,2’ye düşmüştür. Bu durum, nominal kar yükselse bile reel karlılığın ciddi şekilde eridiğini göstermektedir.
Migros tarafında ise reel karlılık oranı 2024’te %2,2 seviyesinden 2025’te %1,9’a gerilemiştir. Bu düşüş, Migros’un da yüksek enflasyonist ortamda reel bazda marj baskısı yaşadığını ve karlılığın fiyat artışları ile korunamadığını ortaya koymaktadır.
Sonuç olarak, hem BİM hem de Migros nominal olarak büyürken reel karlılıkta her iki markette belirgin bir düşüşle, yüksek enflasyon sebebiyle ciddi karlılık kaybı yaşamıştır.
Bu analiz, Türkiye gıda perakende sektöründeki rekabetin sadece “en büyük” olma yarışından ibaret olmadığını, aynı zamanda “en verimli” ve “reel büyümeyi sürdürebilen” olma mücadelesini de içerdiğini kanıtlamaktadır.
Rakamların arkasındaki gerçekler, sektörümüzün diğer oyuncuları için önemli stratejik dersler barındırmaktadır.
1. Enflasyon ortamında nominal ciro artışları yanıltıcıdır. TMS 29 ile düzeltilmiş reel veriler, şirketlerin gerçek performansını anlamak için vazgeçilmez bir araçtır.
2. BİM’in devasa ölçek hakimiyeti ile MOPAŞ’ın inanılmaz mağaza başı verimliliği, sektörde iki farklı başarı modelinin aynı anda var olabildiğini göstermektedir. Büyüklük satınalma gücü sağlarken, odaklanmış verimlilik karlılık potansiyelini artırmaktadır.
3. Reel büyüme oranları, enflasyonun üzerinde gerçek bir ivme yakalayan Migros ve Kim Market gibi oyuncuları öne çıkarırken, LFL büyümesi enflasyonun altında kalan CarrefourSA gibi şirketlerin zorlandığını göstermektedir.
4. BİM örneğinde görüldüğü gibi, ciro ve mağaza sayısı olarak güçlü büyüyen şirketler dahi artan maliyetler ve enflasyonist baskı nedeniyle reel karlılıklarını korumakta zorlanmaktadır. Bu durum, sektör geneli için önemli bir uyarı sinyalidir.
Yerel marketlerimiz için asıl hedef, ölçek büyütmekten çok reel büyümeye odaklanmak olmalıdır. Gelecekte ayakta kalanlar enflasyonla şişmiş ciroyu değil, gerçek performansı gören, her metrekaresini yüksek verimliliğe dönüştüren ve sermayesini enflasyona ezdirmeyen işletmeler olacaktır.
Selim KILIÇ 24 Kasım 2025
