Kaynak : İrfan Donat
Market satın almacıları için bu yayındaki saha verilerinin ve değerlendirmelerin pratik yansımalarını ve dikkat edilmesi gereken başlıkları bir araya getirmeye çalıştık.
1. Rekolte Artışı ve “Yeni Normal” Gerçeği
Türkiye’deki zeytin ağacı varlığının 20–25 yıl önce 80 milyon seviyesindeyken bugün 205 milyona ulaştığı ve hedefin 250 milyon olduğu aktarılıyor. Verime dönen ağaçların artmasıyla birlikte 400.000 ton üzerindeki üretimin artık istisna değil yeni normal olduğu, önümüzdeki sezonlarda 500.000–600.000 ton seviyelerinin konuşulabileceği ifade ediliyor.
Küresel tabloda da tüketimin yaklaşık 3 milyon ton civarında seyrettiği ve İspanya’nın 1,6 milyon tonluk üretim beklentisiyle küresel arzda çok güçlü bir konumda olduğu vurgulanıyor. Yurt içi tüketimin kişi başı 2 litreyi biraz geçtiği dikkate alındığında, arz fazlasının yönetimi önümüzdeki yıllarda da satınalma ve stok planlamasının merkezinde kalacak.
“400.000 ton üzerindeki üretim bizim artık yeni normalimiz hatta biz önümüzdeki sezonlarda 500.000 ton 550.000 – 600.000 tonları bile çok rahat geçeceğiz ve bu bizim kucağımızdaki bebek şimdi bunu nasıl yöneteceğimize çok iyi karar vermemiz lazım.”
- Satın alma yansıması: Zeytinyağında bolluk tek seferlik bir mevsimsel dalgalanma değil, yapısal bir arz dinamiğine dönüşüyor; bu nedenle uzun vadeli tedarik ve stok kararlarında “geçici bolluk” varsayımı yerine kalıcı arz yönetimi perspektifi kurulmalı.
2. Maliyet, Randıman ve Toptan Fiyat Arasındaki Sıkışma
Programda üretici tarafındaki maliyet baskısına özellikle dikkat çekiliyor. Çeşitli ziraat odalarının verilerine göre zeytin üretim maliyetinin kilo bazında 55 ile 75 lira arasında seyrettiği, sahadaki fiili maliyetin bunun da bir miktar üzerinde olabildiği belirtiliyor.
Buna ek olarak bazı bölgelerde yağ randımanının düşük kalması (örneğin henüz yağlanmanın tam oturmadığı veya geç geldiği dönemlerde hasada başlanması nedeniyle randımanın düşmesi) ile yağlık zeytin için konuşulan 10–20 liralık toptan fiyat seviyeleri arasında ciddi bir uyumsuzluk bulunduğu dile getiriliyor,. Üretici satış fiyatlarındaki gerilemenin raflara aynı şekilde yansımadığı da yayında ayrıca not düşülüyor.
“Türkiye’de zeytin üretim maliyeti çeşitli ziraat odalarının açıklamaları var bu zeytin üzerine odaklanmış kasabalarda ya da bölgelerde 55 ile 75 lira arasında kilo maliyeti… yağ randımanı düşük zeytin maliyeti yüksek piyasa fiyatı yağlık zeytin 10 – 15 20 lira en iyi 20 lira dolayısıyla burada mutlak bir zarar var.”
- Satın alma yansıması: Toptan fiyatlardaki aşağı yönlü baskı ve maliyet makası, tedarikçi yapılarında finansal kırılganlık yaratabilir; satınalma görüşmelerinde sürdürülebilir tedarik sürekliliği ve gerçekçi fiyat/iskonto kurguları öne çıkmalı.
3. Saklama Koşulları, Kalite Riski ve Taklit-Tağşiş
Yayında öne çıkan en kritik operasyonel uyarılardan biri, depolama koşullarının yetersizliğine bağlı kalite kaybı riski,. İspanya’daki kooperatiflerin tank altyapısı, aylık stok takibi ve lisanslı depoculuk/ürün senedi mekanizmalarıyla yağ kalitesini koruyabildiği ve panik satışlarını yönetebildiği anlatılırken, Türkiye’de saklama koşullarının zayıf olması durumunda yağın kalitesini kaybetmesinin milli bir servet kaybına yol açabileceği vurgulanıyor,.
Ayrıca rekoltenin bol, fiyatların ve marjların sıkışık olduğu dönemlerde taklit ve tağşiş riskinin de büyüdüğü; yayınlanan listelerde aynı firmanın onlarca marka ve defalarca yakalanması üzerinden cezai yaptırımların yetersizliği tartışılıyor.
“eğer biz bugün bu yağı 3 euroya satıyorsak emin olun saklama koşullarımız iyi değil türkiye çapında bu yağ gittikçe kalitesini kaybedecek ve belki 1,5 euro fiyatına düşecek milli bir servet kayboluyor.”
- Satın alma yansıması: Düşük fiyatlı tekliflerde ürünün depolama koşulları, raf ömrü boyunca duyusal/kimyasal kaliteyi koruyup korumayacağı ve analiz/izlenebilirlik belgeleri satınalma kararının ön koşulu olmalı.
4. İhracat Dinamikleri ve Marka / Katma Değer Ayrışması
Yayında ihracat politikaları da yoğun şekilde ele alınıyor: geçmişte getirilen ihracat yasaklarının güvenilir tedarikçi algısını zedelediği ve raftaki fiyatları düşürmediği, buna karşılık hasat döneminde ithal yağ girişinin önlenmesi ve ihracatın teşviklerle desteklenmesi gerektiği ifade ediliyor,. Dış ticarette ABD tarafındaki %12,5’lik ek tarife gündemi de rekabet koşullarını zorlaştıran unsurlar arasında sayılıyor,.
Üretim ve konumlanma stratejisinde ise İtalya’nın markalı satış ağırlığı, İspanya’nın yüksek üretim/kooperatif modeli ve Tunus’un dökme yaklaşımıyla kıyaslama yapılıyor; Türkiye’de markalı payın düşük kaldığı, ancak Anadolu’nun zeytinin anavatanı olması ve tek bahçe/çeşit bazlı (kupaj veya mono varyete) özel üretimlerin katma değer yaratma potansiyeli taşıdığı belirtiliyor,,,.
- Satın alma yansıması: Kategori gamında yalnızca fiyat odaklı standart ürünlere değil; menşei, hasat/sıkım özelliği ve markalı katma değeri net tanımlanmış ürünlere dengeli yer açmak, marj ve farklılaşma açısından satınalmaya hareket alanı sağlar.
Satın Almacılar İçin Kısa Kontrol Listesi
- Kalite ve Güvenlik: Tedarikçi analiz raporlarını, izlenebilirliği ve saklama koşullarını kontrol edin; düşük fiyat uğruna taklit-tağşiş veya kalite bozulması riski taşımayın,.
- Stok ve Tedari̇k Dengesi: Rekolte bolluğu ve fiyat oynaklığı ortamında kontrolsüz stok şişirmek yerine tedarik sürekliliği ve teslimat/fiyat koşullarını birlikte değerlendirin,.
- Gam ve Konumlanma: Temel hacim ürünleriyle katma değerli/özel nitelikli ürünleri ayıran dengeli bir tedarikçi portföyü kurgulayın,.
