Kaynak : Hakan Çalışkantürk
Türkiye ekonomisinde enflasyon geriliyor ancak enerji maliyetleri, zayıflayan iç talep ve yüksek finansman giderleri işletmeleri zorlamaya devam ediyor. Merkez Bankası’nın son verileri, fiyat artışlarındaki yavaşlamanın henüz şirketlerin kasasına ve vatandaşın cebine yansımadığını gösteriyor. Fon tasfiyeleri, artan konkordatolar ve tahsilat riskleri ise 2027’ye hazırlanan işletmeler için önemli bir uyarı niteliğinde: Artık ne kadar sattığınız kadar, paranızı ne zaman tahsil ettiğiniz de önemli.
TCMB Başkanı Fatih Karahan’ın Ankara’da yaptığı sunum, Türkiye ekonomisinin birbirine zıt iki kuvvetin etkisi altında olduğunu gösteriyor. Bir tarafta soğuyan iç talebin aşağı çektiği enflasyon, diğer tarafta üretimden ulaşıma kadar hemen her alanda maliyetleri artıran enerji fiyatları var.
Rakamlar bu ikilemi açıkça ortaya koyuyor. Mayıs 2024’te yüzde 75,5’e ulaşan yıllık tüketici enflasyonu, Ekim 2026’da yüzde 29,8’e geriledi. Enflasyonun ana eğilimindeki üç aylık ortalama da hazirandaki yüzde 2,3 seviyesinden yüzde 1,8’e indi. Ancak ekim ayında aylık enflasyon, yüzde 2,40’lık beklentiyi aşarak yüzde 2,58 oldu. Yıllık TÜFE ise yüzde 29,77 olarak gerçekleşti.
Kısacası enflasyonda iyileşme sürüyor ama düşüşün hızı yavaşlıyor. Üstelik bu iyileşme, ekonominin bütün kesimlerinde aynı ölçüde hissedilmiyor.
ENERJİ ENFLASYONU YÜZDE 51,4
Ekim 2025 ile Ekim 2026 arasındaki değişim, enflasyonun hangi kalemlerde gerilediğini, hangisinde direnç gösterdiğini ortaya koyuyor.
Hizmet enflasyonu yüzde 44,4’ten yüzde 36,6’ya, gıda enflasyonu yüzde 34,9’dan yüzde 27,7’ye, temel mal enflasyonu ise yüzde 19,2’den yüzde 16,7’ye geriledi.
Enerjide ise tam tersi yaşandı. Geçen yıl yüzde 34,6 olan enerji enflasyonu, yüzde 51,4’e yükselerek ana alt gruplar içinde artış gösteren tek kalem oldu.
Üstelik bu yükseliş, akaryakıttaki fiyat artışlarını sınırlayan eşel mobil sistemine rağmen gerçekleşti. TCMB’nin hesaplamasına göre sistem, mart-ekim döneminde akaryakıt fiyatlarındaki artışı 12,6 puan frenledi. Buna rağmen fiyatlar yüzde 51,6 yükseldi.
Pompadaki artışın bir kısmı vergi düzenlemesiyle karşılanmış olabilir. Ancak nakliye, lojistik ve enerji yoğun üretim yapan işletmeler açısından maliyet baskısı devam ediyor. Bu da enflasyon düşerken şirketlerin neden aynı ölçüde rahatlayamadığını açıklıyor.
TALEP ZAYIFLIYOR, BEKLENTİLER DİRENİYOR
İç talepteki yavaşlama artık rakamlarda belirgin biçimde görülüyor.
Altın hariç perakende satış hacmi yılın ilk çeyreğinde yüzde 2,6 artarken, ikinci çeyrekte artış yüzde 0,9’a geriledi. Üçüncü çeyreğe ilişkin ağustos verisi ise yalnızca yüzde 0,3’lük artışa işaret ediyor. Reel kredi kartı harcamaları da yataya yakın seyrediyor.
Talepteki bu soğuma, temel mal fiyatlarına yansımış durumda. Üç aylık artış hızının yıllıklandırılmış değeri yüzde 11,5’e kadar indi.
Ne var ki fiyat artış hızındaki düşüş, enflasyon beklentilerini aynı ölçüde aşağı çekemiyor.
Önümüzdeki 12 aya ilişkin enflasyon beklentisi piyasa katılımcılarında yüzde 23,9, reel sektörde yüzde 31,8, hane halkında ise yüzde 43,8 düzeyinde.
Piyasa ile hane halkı arasındaki 19,9 puanlık fark oldukça çarpıcı. Çünkü bu makas, ekonomide herkesin aynı enflasyonu yaşamadığını da gösteriyor.
Kira ve eğitim harcamalarının bütçesinde büyük yer tuttuğu bir ailenin hissettiği enflasyonla genel TÜFE arasında ciddi farklar oluşabiliyor.
Dolayısıyla tek bir enflasyon oranından hareketle bütçe yapmak, gerek hane halkı gerekse işletmeler açısından giderek zorlaşıyor.
ŞİRKETLERDEN ÇOK NAKİT AKIŞI RİSK ALTINDA
TCMB’nin 4 Kasım’da yayımladığı Merkezin Güncesi analizi, tasfiye kapsamındaki fonların reel sektör üzerindeki etkisine ilişkin önemli veriler içeriyor.
Analize göre reel sektörün söz konusu fonlardaki toplam yatırımı yaklaşık 116 milyar TL.
15 Eylül itibarıyla bu fonlarda en az 1 milyon TL yatırımı bulunan yaklaşık 3 bin şirket var. Daha düşük tutarda yatırımı olanlar da eklendiğinde şirket sayısı yaklaşık 4 bin 500’e ulaşıyor.
Bu şirketlerin reel sektörün toplam aktifleri içindeki payı yüzde 1,2, istihdamdaki payı ise yüzde 0,6. Aynı grubun toplam ihracattaki payı yüzde 1,1, cirodaki payı yüzde 0,9 ve kredilerdeki payı da yüzde 0,9 düzeyinde.
Şirketlerin fon yatırımlarının reel sektörün toplam aktiflerine oranı ise yalnızca on binde 9.
Bu rakamlar, fon tasfiyelerinin reel sektörün bütünü açısından sınırlı bir büyüklüğe sahip olduğunu gösteriyor. Nitekim tasfiye sonrasında bu şirketlerin yeni kullandırılan kısa vadeli TL kredilerindeki haftalık payı yaklaşık 2,5 puan arttı. Yani krediye erişim tamamen kesilmiş değil.
Ancak burada gözden kaçırılmaması gereken başka bir risk var: Nakit akışının zamanlaması.
Bir şirketin fondan beklediği paranın hesaba geçeceği tarihle maaş, vergi, kredi ve tedarikçi ödemelerinin vadesi örtüşmeyebilir. Toplam varlıkları güçlü görünen bir işletme bile bu zaman farkı nedeniyle ödeme sıkıntısıyla karşılaşabilir.
Peki, bu durum tedarikçileri ne ölçüde etkileyebilir?
Analizde, söz konusu şirketlere yaptıkları satışların toplam satışları içindeki payı yüzde 5’i aşan tedarikçilerin, toplam cirodan yüzde 1,48, toplam istihdamdan ise yüzde 1,23 pay aldığı görülüyor.
Dolayısıyla mesele yalnızca fonlarda parası bulunan şirketlerle sınırlı değil. Riskin asıl dikkatle izlenmesi gereken tarafı, bu şirketlerle ticaret yapan işletmelerin tahsilat ve ödeme dengesi.
HAFTANIN VERİLERİ
Haftanın ekonomik verilerinde dış ticaret açığı, enflasyon, finansal piyasalardan yabancı çıkışı ve şirketlerin artan ödeme güçlükleri öne çıktı.
TÜİK verilerine göre ekim ayında ihracat 25,9 milyar dolar, ithalat 32,6 milyar dolar oldu. Dış ticaret açığı 6,7 milyar dolara yükselirken, enerji ithalatı bu tabloda belirleyici rol oynadı.
Türk mallarının yabancı mallar karşısındaki göreli fiyatını gösteren Reel Efektif Döviz Kuru Endeksi’nin 107,76’ya yükselmesi de dış ticaretteki rekabet koşullarına ilişkin önemli bir işaret verdi.
Turizm tarafında eylül ayı otel doluluk oranı yüzde 62,31 olarak açıklandı.
Finansal piyasalarda ise yabancı yatırımcının satışları dikkat çekti. Devlet İç Borçlanma Senetlerinde (DİBS) 750 milyon dolar, hisse senetlerinde 66,3 milyon dolar net satış gerçekleşti. TL lehine türev pozisyonlar da iki ayda 14,4 milyar dolar geriledi.
Brüt rezervler 158 milyar dolara inerken, toplam rezervler içinde altının payı yüzde 64,52’ye yükseldi.
Otomobil ve ticari araç satışlarında da zayıflama görüldü. İlk dokuz aylık satışlar yüzde 15 azalarak 1 milyon 208 bin adede geriledi.
Haftanın en önemli verisi ise kuşkusuz enflasyondu. Ekim ayında TÜFE aylık yüzde 2,58, yıllık yüzde 29,77 arttı. Aylık bazda en sert fiyat artışı yüzde 12,58 ile giyim ve ayakkabıda, yıllık bazda en yüksek artış ise yüzde 48,86 ile eğitim hizmetlerinde gerçekleşti.
Şirketlerin finansal sıkıntılarını yansıtan konkordato verilerinde de artış sürüyor. Aylık 327 olarak kaydedilen artışla birlikte ilk 10 aylık toplam 3 bin 339’a ulaştı. İnşaat, tekstil ve metal ürünleri imalatı, konkordatoların en yoğun görüldüğü sektörler olmaya devam ediyor.
Bankacılık verileri de benzer bir baskıya işaret ediyor. Takipteki KOBİ kredilerinin büyüme oranı yüzde 91,49’a, ticari kredilerinki ise yüzde 84,16’ya yükseldi.
Enflasyonla mücadelede ilerleme sağlanırken, işletmelerin finansman ve ödeme kabiliyeti üzerindeki baskının devam etmesi, haftanın üzerinde durulması gereken önemli çelişkilerinden biri.
PİYASA KAPANIŞI
Döviz piyasasında dolar/TL 50,14’e, Euro/TL 55,84’e yükseldi. Euro/dolar paritesi ise haftayı düşüşle 1,1136 seviyesinde tamamladı.
Borsa İstanbul’da dört haftalık kayıp serisi sona erdi. BIST 100 Endeksi haftalık yüzde 6,72 yükselerek 11.482,60 puana ulaştı. Endeksin dolar bazındaki değeri 228,94 oldu.
Türkiye’nin beş yıllık kredi risk primi (CDS) 246,79 baz puana gerilerken, iki yıllık tahvil faizi yüzde 36,24 seviyesinde kaldı.
Emtia piyasalarında Brent petrol yaklaşık yüzde 12 değer kaybederek 97,98 dolara geriledi. Altın 4.069,63 dolara, gümüş ise 51,94 dolara yükseldi.
Küresel ekonomide de önemli veriler açıklandı. İngiltere Merkez Bankası politika faizini yüzde 4’e yükseltirken, Euro Bölgesi’nde enflasyon yüzde 4’e çıktı. ABD’de tarım dışı istihdamın 165 bin kişi artarak beklentileri aşması ise haftanın dikkat çeken gelişmelerinden oldu.
SONUÇ: EVDEKİ HESAP ÇARŞIYA UYMAYABİLİR
Fatih Karahan’ın sunumundan çıkarılması gereken stratejik mesaj açık: Enflasyonun düşmesiyle şirketlerin ve hane halkının finansman açısından rahatlaması aynı anda gerçekleşmiyor.
İç talep zayıflıyor, enerji maliyetleri yüksek seyrediyor, enflasyon beklentileri ise kolay kolay gerilemiyor. Üstelik şirketlerin nakit akışı üzerindeki baskı da sürüyor.
Tam da böyle dönemler için söylenmiş bir söz var: “Evdeki hesap çarşıya uymaz.”
2027 bütçelerini hızlı faiz indirimlerine ve güçlü bir talep toparlanmasına güvenerek hazırlayan işletmeler, çarşıda çok farklı bir tabloyla karşılaşabilir.
Bu nedenle bütçe hazırlarken ciro artışını tek bir rakam olarak görmek yerine, satış miktarı ile birim fiyat değişimini birbirinden ayırmak gerekiyor. Tahsilat süresi, stokta bekleme günleri ve enerji giderleri ayrı ayrı hesaplanmalı. Borçların yenilenme tarihleri de bütçede bağımsız bir değişken olarak ele alınmalı.
Çünkü önümüzdeki dönemde mesele yalnızca ne kadar satış yapıldığı değil, yapılan satışın ne zaman nakde dönüşeceği ve o güne kadar maliyetlerin nasıl karşılanacağı olacak.
Bugünün ekonomik koşullarında sağlam bir nakit akışı planı, işletmelerin yaptırabileceği en ucuz sigorta.
