TÜSEDAD’ın eylül ayı hesaplamalarına göre 1 litre sıcak çiğ süt üretim maliyeti aylık yüzde 3 artarak 29,34 TL’ye ulaştı. Ulusal Süt Konseyi’nin referans fiyatı ise 24,30 TL/litre seviyesinde bulunuyor. İki değer arasındaki fark 5,04 TL’ye yükselirken TÜSEDAD, çiğ süt fiyatının gerçek üretim maliyetleri dikkate alınarak yeniden değerlendirilmesini istedi.
Çiğ süt üretim maliyeti bir ayda 84 kuruş arttı
Tüm Süt, Et ve Damızlık Sığır Yetiştiricileri Derneği (TÜSEDAD), 2026 yılı eylül ayına ilişkin sıcak çiğ süt üretim maliyetini açıkladı. Derneğin Maliyet Komisyonu tarafından yapılan hesaplamalara göre, ağustos ayında litre başına 28,50 TL olan üretim maliyeti eylülde yüzde 3 artarak 29,34 TL’ye yükseldi.
Böylece üreticinin litre başına hesaplanan maliyeti bir ayda 84 kuruş arttı.
TÜSEDAD’ın maliyet hesabında 100 baş sağmal hayvan ve günlük ortalama 30 litre süt verimi esas alınan örnek bir işletme modeli kullanılıyor. Güncel yem fiyatları ile işletmenin gelir ve gider kalemleri hesaplamaya dâhil ediliyor.
Mazot ve kesif yem fiyatlarındaki artış etkili oldu
TÜSEDAD’ın açıklamasına göre eylül ayında üretim maliyetini artıran başlıca unsurlar mazot ve kesif yem fiyatlarındaki yükseliş oldu.
Derneğin paylaştığı verilere göre mazot fiyatları son bir ayda yüzde 20,8 arttı. Kesif yem fiyatları temmuz ayına kıyasla ağustosta yüzde 11, ağustos ayına kıyasla eylülde ise yüzde 8 yükseldi.
Açıklamada, Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş sorunları, Karadeniz’de yaşanan nakliye problemleri ve jeopolitik gelişmelerin yem hammaddelerinin tedarikini ve fiyatlarını etkilediği belirtildi.
Girdi maliyetlerindeki artışa rağmen reforme inek ve düve kesim fiyatlarında değişiklik yaşanmadığı da ifade edildi. Dernek ayrıca koruyucu hekimlik ve hayvan sağlığı giderlerinin TÜİK verileri dikkate alınarak güncellendiğini bildirdi.
Ocak–Eylül döneminde üretim maliyeti nasıl değişti?
TÜSEDAD’ın yayımladığı 2026 Ocak–Eylül maliyet ve referans fiyat karşılaştırma tablosu, yılın ilk dokuz ayında üretim maliyeti ile referans fiyat arasındaki değişimi ortaya koyuyor.
| Ay | TÜSEDAD maliyeti (TL/l) | USK maliyeti (TL/l) | USK referans fiyatı (TL/l) |
|---|---|---|---|
| Ocak | 25,37 | 20,04 | 22,22 |
| Şubat | 27,64 | 20,45 | 22,22 |
| Mart | 28,13 | 21,79 | 22,22 |
| Nisan | 28,35 | 22,56 | 22,22 |
| Mayıs | 27,31 | 22,18 | 24,30 |
| Haziran | 26,97 | 20,78 | 24,30 |
| Temmuz | 26,87 | 20,62 | 24,30 |
| Ağustos | 28,50 | 21,48 | 24,30 |
| Eylül | 29,34 | — | 24,30 |
Kaynak: TÜSEDAD’ın yayımladığı karşılaştırma tablosu. Eylül ayı için USK maliyet değeri tabloda sayısal olarak belirtilmediğinden boş bırakılmıştır.
TÜSEDAD’ın hesapladığı üretim maliyeti ocak ayında 25,37 TL/litre iken eylülde 29,34 TL/litreye yükseldi. Bu, dokuz aylık dönemde yaklaşık yüzde 15,7 artış anlamına geliyor.
Üretim maliyeti ile referans fiyat arasında 5,04 TL fark
Ulusal Süt Konseyi (USK) tarafından açıklanan 24,30 TL/litre referans fiyatı ile TÜSEDAD’ın eylül ayı üretim maliyeti karşılaştırıldığında litre başına 5,04 TL fark ortaya çıkıyor.
| Gösterge | Tutar |
|---|---|
| TÜSEDAD eylül ayı üretim maliyeti | 29,34 TL/litre |
| USK referans fiyatı | 24,30 TL/litre |
| Litre başına fark | 5,04 TL |
| Maliyetin referans fiyatı aşma oranı | %20,7 |
Bu fark, TÜSEDAD’ın maliyet hesabı ile USK referans fiyatı arasındaki karşılaştırmayı gösteriyor. Ancak doğrudan her işletmenin gerçekleşen zararını ifade etmiyor. İşletmelerin verimlilikleri, destekleri, süt primleri ve diğer gelir kalemleri farklılık gösterebilir.
TÜSEDAD’dan referans fiyatın güncellenmesi çağrısı
TÜSEDAD, çiğ süt satış tavsiye fiyatının üç ayda bir güncellenmesi gerektiğini hatırlattı. Dernek, 1 Mayıs 2026’dan itibaren geçerli olan fiyatın beş ay boyunca sabit kalmasına dikkat çekerek artan üretim maliyetleri karşısında yeniden değerlendirme yapılmasını istedi.
USK’nın 16 Temmuz 2026 tarihli resmî fiyat açıklamasında, çiğ süt tavsiye fiyatının 24,30 TL/litre olarak uygulanmasına devam edilmesi ve ekim ayında yeniden değerlendirilmesi kararlaştırılmıştı.
Belirtilen fiyat, yüzde 3,6 yağ ve yüzde 3,2 protein içeriğine sahip çiğ inek sütü için, çiğ süt desteği hariç üreticinin eline net geçecek tavsiye fiyatıdır. USK açıklamasında, soğutma, nakliye ve diğer cari giderlerin üretici örgütü tarafından karşılanması durumunda litre başına 1,80 TL ilave ödeme öngörüldüğü de belirtilmişti. Yağ ve protein oranlarındaki her 0,1 puanlık değişim için artı veya eksi 36 kuruş fark uygulanıyor.
Süt üretiminin sürdürülebilirliği açısından kritik dönem
TÜSEDAD, fiyatlandırmanın yalnızca mevcut koşulları değil, takip eden üç aylık dönemde oluşabilecek maliyet risklerini de kapsaması gerektiğini vurguladı.
Enerji, akaryakıt, yem hammaddeleri ve lojistik giderlerindeki olası artışlar ile ithal yem hammaddelerine bağımlılık, üretim maliyetlerini etkileyebilecek başlıca unsurlar arasında gösterildi.
Dernek, üreticinin artan maliyetler karşısında yeterli gelir elde edememesinin sürü küçültme riskini artırabileceği uyarısında bulundu. Bu durumun uzun vadede süt hayvanı varlığı ile Türkiye’nin süt ve et arzını olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekti.
Perakende Mühendisi Yorumu
Çiğ süt üretim maliyetindeki artış, yalnızca hayvancılık sektörünün değil, süt ve süt ürünleri değer zincirinin tamamının takip etmesi gereken bir gelişmedir. Çiftlikte oluşan maliyetler; süt toplama, soğutma, nakliye, işleme, ambalajlama ve perakende aşamalarına farklı ölçülerde yansıyabilir.
Bununla birlikte, üretim maliyeti ile referans fiyat arasındaki fark, tüketici fiyatlarının ne kadar artacağını tek başına göstermez. Üretici maliyetlerinin şeffaf biçimde izlenmesi, fiyat güncellemelerinin öngörülebilir olması ve değer zincirindeki tarafların veriye dayalı karar alması önem taşıyor.
Perakende sektörü açısından temel konu, ham madde tedarikinin sürdürülebilirliği ile tüketicinin satın alma gücünü birlikte gözeten bir piyasa dengesinin kurulmasıdır.
Kaynaklar